Ngā rākau rongoā Medicinal plants

Ko tā te rākau rongoā he tiaki i te whenua, he whakapiki hoki i te oranga o te whānau. Ka tipu ki ngā tapa o te ngahere, ki raro rānei i ngā rākau. He mea whakaora i te whenua, he tiaki hoki i te oranga o ngā tipu me ngā rākau o te ngahere.

Rongoā plants protect the whenua and enhance the welfare of whānau. The plants grow on the edge of the ngahere or under the trees. They help heal the whenua, and keep plants and trees in the ngahere healthy.

Last updated: 9 September 2026

He aha te rongoā?

Ko te rongoā he pūnaha whakaora tuku iho a te Māori. Ko tāna he whakamahi i ngā rongoā tipu taketake, he mirimiri, he whakaora mā te karakia anō hoki.

Ko te rongoā he mea whakaora, whakaora i te tangata, whakaora i te whenua, whakaora i te oneone me te wai e rere ana i te whenua.

Ko te rongoā he āhuatanga e ora ai te tangata, kaua ko te whakamahu anake. Ko tāna mahi he whai kia taurite anō ai te reretau o ngā āhuatanga wairua, hinengaro, taiao, kikokiko, whānau hoki.

Ka kohia ngā tipu rongoā mā te whai i ngā tikanga tuku iho, tikanga toitū kia ora ai ngā tipu.

Mehemea e whai whakaaro ana koe ki te whakatō rākau, mā ngā rongoā e āwhina ki te tiaki i ngā rākau me ngā tipu o te ngahere.

Te Ture Tāmi Tohunga 1907

Ko te whāinga o Te Ture Tāmi Tohunga he whakakore i tā te tangata whakamahi i ngā tikanga whakaora o nehe a te Māori, he āhuatanga ira atua, he āhuatanga wairua o roto. Nā konā i huna ai ngā tikanga rongoā, i whakangaro ai ngā tuhinga o mua, i puritia ai e ngā tohunga ngā mātauranga.

I whakakorea te Ture i te 1962. I te aranga ake anō o te ahurea Māori i ngā tau tekau kua hori, kua ara ake anō hoki te rongoā Māori.

Ngā rākau rongoā me ōna whakamahinga

He tini ngā momo mate ka whakaorahia e ngā rākau rongoā, pērā i te mamae, te pokenga, te maremare, te mate tikotiko hoki. Anei ētahi tauira o ngā tipu 200 neke atu e whakamahia ana:

  • Mā te hinu harakeke e mahu ai ngā werahanga, ngā whēwhē, ngā motu hoki. Ka tākaia ngā rau ki ngā taotū. Mā ngā pakiaka e mahu ai te ngau o te puku, te maremare, te māhunga ānini hoki.
  • Mā te rau kawakawa e mahu ai ngā motu, ngā taotū hoki. Ko te wai korohuhū o ngā rau hei rongoā mō te pona kakā me ngā marū. Mā te ngaungau i ngā rau e whakangāwari te mamae o te niho tunga.
  • Mā te ngaungau i ngā rau o te koromiko e whakamātūtū ai te mate kōea, te mate tikotiko hoki. Koirā te take i tukuna ngā rau maroke ki ngā hōia o Aotearoa i te wā o Te Pakanga Tuarua o te Ao.
  • Ka tutu i ngā rau o te kūmarahou hei mahu i te maremare, te mate huango, ngā taotū, ngā mate kiri hoki.
  • Ka tutu i ngā rau o te mānuka, te kānuka hoki hei mahu i ngā raru o te tākihi, te aramimi hoki, te kirikā me te maremare.
  • Mā te peha o roto o te māhoe e mahu ai ngā werahanga. Ka tutu i ngā rau hei whakangāwari i te mamae rūmātiki.
canopy home hero

HE TĪWHIRI

He paitini ētahi tipu rongoā, ā, mā te hunga mātau ki ngā rongoā anake e whakarite.

Ngā Tipu Whakaoranga: Kei roto i te putu raraunga Whakamahinga Tipu Māori he kōrero mō tā te Māori whakamahi i ngā tipu kia ora ai i Aotearoa, inārā, i mua i te taenga mai o Tauiwi.

Ko te tikanga o ngā rākau he tūhura i te hītori, te whakamahinga hoki o ngā tipu taketake.

Kei te kōrero te atikara a BPACNZ mō te hītori me te whakamahinga o te rongoā, tae atu ki ngā tauira o ngā tipu ka whakamahia.

Ko te nuinga o ngā tipu rongoā ka tipu i ngā tapa o te ngahere. Ka tipu hoki i raro iho i te kāuru o ngā rākau kaitā. Ko tā te rongoā he whakaora i te whenua, ā, he tiaki i ērā atu rākau, ērā atu tipu hoki o te ngahere.

He kupu āwhina ā-rohe

He whakahirahira te mātauranga rongoā. He momo tō tēnā rohe, tō tēnā rohe, ā, ka whakamahia hei whakamahu. Rapua he ārahitanga i ngā mātanga rongoā o tō hau kāinga, haere rānei ki ngā awheawhe rongoā i tō rohe. Hei tauira, ka tipu te kūmarahou i te pito whakarunga o Te Ika-a-Māui, ā, he whakahirahira ki ngā tohunga o Te Taitokerau.

Te whakatō rongoā

Mehemea e whakarite ana ki te whakatō rongoā:

  • tuhia he rārangi o ngā tipu e tipu ai i tō rohe
  • tonoa he kupu āwhina i te hau kāinga
  • rapua ō ake kākano.

Ka kōrero te ataata Re: ki a Raukura mō te rongoā, ka whakaatu hoki i tana māra rongoā.

Te tuku iho i te ahurea me te mātauranga

He mea tuku iho te mātauranga rongoā o nehe mā te pūrākau, te whakataukī, te whakatauira hoki. Kāore i tuhia. I ēnei rā he tokomaha te hunga ka ako i te rongoā mā ngā wāhi ako hou, mā ngā awheawhe hau kāinga hoki ka whakahaerehia e ngā tohunga.

Wai 262

Ko Wai 262 he kerēme ki Te Taraipiunara o Waitangi mō ngā mōtika me te mana whakahaere o ngā mātauranga Māori o nehe, ngā tikanga tuku iho, ngā whanaungatanga hoki ki te taiao māori.

He mōhiohio tō Te Puni Kōkiri mō ngā hātepe whai ake e pā ana ki te hōtaka mahi o Wai 262.

He tāne Pākehā a Robert McGowan nō Whanganui, nāna i whakaemi ngā mātauranga o nehe mō te rongoā. Ka whakahaerehia e ia ētahi awheawhe puta i te motu hei ako i te hiranga o te whakaora i te whenua me te tinana mā ngā mahi o nehe.

Ko tā Maurice Manawatu o Kaikōura he whakarite rongoā o nehe. Ka ārahi ia i ētahi rōpū kura i te ngahere, ā, ka whakaatu me pēhea te mahi rongoā o nehe mā ngā tipu e kohia ai e ngā tamariki.